Cảng thủy nội địa: chốt gì trước khi vẽ bến?

Nhiều dự án cảng thủy nội địa bắt đầu bằng câu hỏi cần bao nhiêu mét bến. Câu hỏi đó đến hơi sớm. Trước nó là mấy câu khác: tàu nào sẽ cập, cập ở mực nước nào, mỗi ngày bao nhiêu chuyến, và container lên bờ rồi đi tiếp bằng gì. Chiều dài bến, cao trình mặt bến, thiết bị bốc xếp và diện tích bãi đều suy ra từ các câu trả lời này. Thiếu một thông số thì bản vẽ vẫn ra, nhưng bến làm xong có thể không đón được đúng loại sà lan mà luồng hàng cần.

1. Phương tiện thiết kế: chọn loại sà lan nào làm chuẩn

Thông số đầu tiên là phương tiện thiết kế: loại sà lan, kích thước, mớn nước khi chở đầy, sức chở container, tự hành hay phải đẩy, lai dắt. Không nên lấy theo sà lan lớn nhất đang chạy trên sông, cũng không lấy theo sà lan khách hàng đang có. Nên lấy theo đội tàu mà tuyến vận tải sẽ dùng trong vòng đời khai thác của bến, và ghi rõ giả định đó trong hồ sơ. Gần như mọi thông số phía sau đều phụ thuộc vào lựa chọn này.

2. Mực nước: bến phải làm việc được cả mùa cạn lẫn mùa lũ

Mực nước sông chênh nhau giữa mùa cạn và mùa lũ, và ở vùng gần cửa sông còn chịu thủy triều. Cao trình mặt bến chọn theo mực nước cao để bến không ngập. Độ sâu trước bến chọn theo mực nước thấp để sà lan đầy hàng vẫn cập được. Khoảng chênh giữa hai mức này quyết định kiểu kết cấu bến và loại thiết bị bốc xếp.

Số liệu thủy văn nên lấy từ chuỗi quan trắc nhiều năm của trạm gần nhất, đối chiếu với khảo sát tại vị trí bến. Một năm nước lớn hay một năm hạn hán đơn lẻ không đủ để chốt cao trình.

3. Luồng và vùng nước trước bến

Bến chỉ dùng được khi sà lan tới được bến. Cần kiểm tra cấp luồng của tuyến sông, độ sâu luồng, tĩnh không các cầu trên tuyến, vùng quay trở trước bến và khả năng bồi lắng tại vị trí đặt bến. Tĩnh không cầu quyết định sà lan xếp được mấy tầng container, tức là quyết định sức chở thật của mỗi chuyến.

Một vị trí có đất đẹp nhưng nằm ở đoạn sông bồi nhanh sẽ kéo theo chi phí nạo vét định kỳ suốt đời dự án. Khoản này nên được đưa vào phương án tài chính ngay từ đầu, không để thành phát sinh.

4. Năng lực bốc xếp: từ số chuyến mỗi ngày ra thiết bị và chiều dài bến

Chiều dài bến không suy từ diện tích đất. Nó suy từ số sà lan cần cập cùng lúc, thời gian bốc xếp một chuyến và số giờ làm việc của cảng. Khi đã có số chuyến, mới chọn thiết bị và kiểm tra lại: thiết bị đó cần bao nhiêu mặt bến, đè tải trọng bao nhiêu lên kết cấu.

Làm theo thứ tự ngược lại, tức chọn cẩu trước rồi tính bến sau, dễ dẫn tới bến quá dài so với lượng hàng thật, hoặc bến đủ dài mà kết cấu không chịu được thiết bị đã mua.

5. Bãi sau bến và đường ra: cảng thường tắc ở cổng, không tắc ở mép nước

Container lên bờ phải đi tiếp bằng đường bộ hoặc vào kho. Diện tích bãi chờ, cách chia làn xe và cổng ra vào cần tính cùng lúc với bến, theo giờ cao điểm chứ không theo bình quân ngày. Nếu bến là một phần của cảng cạn, nên coi bến như một cổng vào của ICD và mô phỏng chung dòng xe. Cách quy đổi sản lượng ra diện tích đất có ở bài từ TEU/năm đến diện tích đất cảng cạn, và những lỗi hay gặp khi xếp bãi ở bài bố trí bãi container trong ICD.

6. Thủ tục: xác định sớm loại công trình và cơ quan quản lý

Cảng thủy nội địa, bến thủy nội địa và cảng có tiếp nhận phương tiện thủy nước ngoài đi theo thủ tục, cấp quản lý và yêu cầu hồ sơ khác nhau. Xác định đúng loại ngay từ đầu giúp quy hoạch, đánh giá tác động môi trường và thủ tục công bố đi đúng đường, không phải làm lại. Văn bản áp dụng cụ thể cần được rà theo quy định còn hiệu lực tại thời điểm lập hồ sơ; có thể xem trước các bước ở lộ trình pháp lý dự án logistics.

Chủ đầu tư nên chuẩn bị gì trước buổi làm việc với tư vấn

Năm thứ giúp rút ngắn nhiều vòng trao đổi: tuyến vận tải dự kiến và loại sà lan; sản lượng theo năm và theo giờ cao điểm; vị trí và ranh giới khu đất; số liệu thủy văn, địa hình đã có; và hàng sau khi lên bến sẽ đi đâu. Có thể rà sơ bộ khu đất bằng công cụ tầm soát khu đất trước khi đặt hàng khảo sát.

CGD đã tham gia tư vấn các dự án cảng thủy nội địa như Cảng Hồng Vân (thiết kế bản vẽ thi công và dự toán) và Cảng Sơn Tây (khảo sát xây dựng và lập báo cáo kinh tế kỹ thuật).