Nhà lắp ghép modular: vì sao công trường chuyển dần vào nhà máy

Xây dựng modular không mới, nhưng vài năm gần đây nó chuyển từ nhóm công trình tạm sang nhóm công trình chính thức: nhà ở, ký túc xá, khối văn phòng trong khu công nghiệp, nhà điều hành cảng. CGD tham gia mảng này qua các mẫu nhà lắp ghép sản xuất tại Việt Nam, trong đó có bộ mẫu cho dự án nhà ở tại Darwin, Úc.

Điều thay đổi lớn nhất không phải vật liệu, mà là thứ tự

Với công trình xây tại chỗ, thiết kế chi tiết có thể hoàn thiện dần trong lúc thi công phần thô. Với modular thì không. Toàn bộ chi tiết của một khối phải chốt trước khi khối đầu tiên vào dây chuyền, vì sửa một khối đã sản xuất nghĩa là sửa cả lô.

Hệ quả với chủ đầu tư: khối lượng công việc thiết kế dồn về phía trước, thời gian phê duyệt phương án ngắn hơn, và mọi thay đổi sau khi khoá thiết kế đều đắt. Đổi lại, tiến độ ở công trường rút xuống rất mạnh và ít phụ thuộc thời tiết.

Bốn ràng buộc quyết định modular có khả thi không

Vận chuyển. Kích thước khối bị giới hạn bởi khổ đường và giấy phép lưu hành, không phải bởi thiết kế. Một khối rộng quá khổ có thể vẫn chở được nhưng chi phí và thủ tục sẽ ăn hết phần tiết kiệm.

Cẩu và mặt bằng lắp. Cần vị trí đặt cẩu, bán kính làm việc phù hợp và diện tích tập kết khối chờ lắp. Công trường chật trong nội đô thường là lý do phương án modular bị loại.

Mối nối. Đây là nơi phát sinh mọi vấn đề về thấm, cách âm và truyền lực. Mối nối phải được thiết kế cùng lúc với khối, không phải xử lý ngoài công trường.

Hệ kỹ thuật. Điện, nước và điều hoà đi trong khối cần điểm đấu nối chuẩn xác tới từng centimet, vì hai khối lắp cạnh nhau không có chỗ để nắn.

Khi nào modular đáng làm

Modular phát huy khi số khối lặp lại đủ lớn — nhà ở công nhân, ký túc xá, khối phòng điều hành giống nhau trong nhiều dự án. Với công trình đơn chiếc và nhiều biến thể, chi phí khuôn và chuẩn bị dây chuyền thường không hoàn vốn.

Với hạ tầng logistics, mảng hợp nhất hiện nay là khối văn phòng và nhà điều hành trong khu bãi, nhà nghỉ ca cho lái xe, và các hạng mục phụ trợ có thiết kế lặp. Phần kho và bãi vẫn nên xây tại chỗ vì nhịp cột lớn và tải trọng nền là những thứ modular chưa giải tốt.

Việc chủ đầu tư nên làm sớm

Quyết định modular hay xây tại chỗ nên nằm ở bước lập dự án, không để đến bước thiết kế bản vẽ thi công. Hai phương án cho ra hai bộ hồ sơ khác nhau về bản chất, và đổi hướng giữa chừng nghĩa là làm lại phần lớn khối lượng.