Từ TEU/năm đến diện tích đất: cách xác định quy mô một cảng cạn ICD

Một dự án cảng cạn thường bắt đầu bằng hai con số: khu đất bao nhiêu héc-ta và công suất dự kiến bao nhiêu TEU mỗi năm. Nhưng nếu nối thẳng hai con số này bằng một hệ số bình quân, phương án rất dễ thừa đất ở giai đoạn đầu hoặc thiếu bãi ngay khi sản lượng tăng. Cách làm chắc hơn là dựng lại dòng container theo thời gian rồi mới chuyển thành nhu cầu mặt bằng.

Bước 1: thống nhất TEU đang nói về điều gì

TEU là đơn vị quy đổi theo container 20 feet. Một container 40 feet thường được tính là 2 TEU, nhưng hai TEU không đồng nghĩa với hai vị trí đặt container 20 feet trong mọi cấu hình bãi. Ngay từ đầu cần tách sản lượng theo container 20 feet, 40 feet, container lạnh, container rỗng và hàng cần kiểm hóa vì mỗi nhóm tạo ra yêu cầu khai thác khác nhau.

Cũng cần phân biệt TEU thông qua với TEU tồn tại một thời điểm. Công suất năm mô tả lượng container đi qua; diện tích bãi lại phụ thuộc vào số container đồng thời nằm trong bãi.

Bước 2: đổi công suất năm thành lưu lượng ngày thiết kế

Không nên chia công suất cho 365 rồi dừng lại. ICD có số ngày vận hành thực tế, mùa cao điểm và phân bố xe theo giờ. Một công thức khởi đầu dễ kiểm tra là: lưu lượng ngày thiết kế = TEU/năm ÷ số ngày khai thác × hệ số cao điểm. Hệ số cao điểm phải lấy từ dữ liệu nguồn hàng hoặc kịch bản được chủ đầu tư thống nhất, không lấy theo cảm tính.

Bước 3: thời gian lưu bãi quyết định lượng tồn

Nếu mỗi ngày có cùng một lượng container vào bãi nhưng thời gian lưu tăng từ hai lên bốn ngày, lượng container đồng thời trong bãi có thể tăng gần gấp đôi. Vì vậy cần lập riêng thời gian lưu của hàng nhập, hàng xuất, container rỗng, container lạnh và hàng chờ thủ tục.

Khung tính sơ bộ là: TEU tồn thiết kế = lưu lượng ngày thiết kế × thời gian lưu bình quân. Sau đó phải kiểm tra thêm tỷ lệ mất cân đối nhập–xuất và các đợt dồn hàng, vì số bình quân có thể che khuất một đỉnh vận hành rất lớn.

Bước 4: từ TEU tồn đến số vị trí mặt đất

Số tầng xếp danh nghĩa không phải số tầng khai thác hiệu quả. Bãi xếp cao nhưng phải đảo chuyển nhiều có thể giảm năng suất và tăng chi phí thiết bị. Số vị trí mặt đất nên được tính từ TEU tồn, chiều cao xếp hữu dụng và hệ số sử dụng bãi; các thông số này thay đổi theo RTG, reach stacker, RMG hay mô hình bãi tự động.

Ví dụ minh họa: ICD 150.000 TEU/năm, khai thác 330 ngày, hệ số cao điểm 1,25 và lưu bãi bình quân 4 ngày tạo ra khoảng 2.273 TEU tồn thiết kế. Nếu chiều cao xếp hữu dụng là 2,5 tầng và mức sử dụng vị trí 75%, nhu cầu sơ bộ vào khoảng 1.212 vị trí TEU mặt đất. Đây mới là phần chứa container, chưa phải diện tích toàn dự án.

Bước 5: cộng những phần đất không tạo ra ô chứa

Từ số vị trí mặt đất, đơn vị tư vấn mới bố trí làn thiết bị, đường xe đầu kéo, bán kính quay, bãi chờ, cổng, cân, khu kiểm hóa, CFS, kho ngoại quan, trạm điện, PCCC, thoát nước, cây xanh và hành lang mở rộng. Tỷ lệ các phần này phụ thuộc dây chuyền khai thác; vì vậy không có một con số m²/TEU dùng đúng cho mọi ICD.

Ba kịch bản nên có trước khi chốt quy mô

Kịch bản cơ sở dùng sản lượng và thời gian lưu có khả năng xảy ra cao nhất. Kịch bản căng kiểm tra mùa cao điểm, ùn tắc cảng biển hoặc thủ tục kéo dài. Kịch bản mở rộng xác định vị trí hạ tầng dùng chung và quỹ đất phải giữ để tăng công suất mà không phá luồng đang vận hành.

Đối chiếu quy hoạch trước khi khóa phương án

Quyết định 979/QĐ-TTg đặt mục tiêu hệ thống cảng cạn đến năm 2030 đạt khoảng 11,9–17,1 triệu TEU/năm với nhu cầu đất khoảng 1.199–1.707 ha. Đây là khung quy hoạch toàn mạng lưới, không phải suất đất để áp thẳng cho từng dự án. Vị trí, công suất và tiến trình đầu tư vẫn phải đối chiếu theo hành lang vận tải và nhu cầu thực tế.

Nguồn và công cụ tham khảo

Sản lượng container qua cảng Việt Nam 2022–2025; vai trò của ICD trong chuỗi chi phí container; Quyết định 979/QĐ-TTg về quy hoạch phát triển hệ thống cảng cạn thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn 2050.